Daily stories – Page 231

Xách dép

Bố mẹ không ít lần phải nhắc cú Tí về chuyện học hành. Đã có một thời gian dài anh cu thường xuyên mang điểm xấu về nhà. Vấn đề là ở chỗ anh coi chuyện đó bình thường vì anh vẫn còn hơn được 1-2 bạn trong lớp. Bố mẹ thì lo anh ngày càng tụt hậu, không theo kịp lớp, sẽ ảnh hưởng đến tâm lý của anh về sau, không thích thậm chí sợ đi học.

Tôi còn nhớ ngày nhỏ khi tôi học trường làng. Học hành như đi chơi, cuối năm vẫn xếp nhất nhì lớp. Lên học chuyên toán thời gian đầu tôi có cảm giác bơi vì các bạn hơn hẳn mình, cuối học kỳ mình là một trong những bạn nằm ở nửa dưới của lớp không đủ điểm học sinh giỏi. Cái cảm giác của người bơi đuối sức này đã làm cho tôi tự nguyện ngồi vào bàn học nhiều hơn không cần mẹ nhắc. Và rồi với thời gian dần dần điểm số của tôi đã tốt lên, cảm giác đuối sức đã chuyển thành cá bơi trong nước, lúc nào thích vẫn chơi, nhưng nếu cần có thể ngồi lì ở bàn học mà vẫn thấy vui, không ngại khi phải tiếp cận với kiến thức mới.

Chính vì vậy tôi muốn giúp các con mình không bị rơi vào cảm giác bơi đuối này. Chị Tủm học cấp một luôn trong nhóm đứng đầu lớp, học hành rất nhẹ nhàng, bố mẹ chả mấy khi ngó ngàng đến sách vở của chị. Có một thời gian mới lên Gymnasium (cấp hai) khối lượng học bắt đầu nhiều lên, chị vẫn quen chơi nên đã có lúc mang điểm xấu về nhà. Chị bắt đầu cuống. Nhưng chị là người có trách nhiệm, nên đã tự giác học hành. Bố mẹ chỉ cần nói chuyện với chị và giải thích cho chị một số cái chị chưa hiểu. Chị chắc ít bị cảm giác bơi, nhưng lại là cảm giác luôn muốn đi đầu, tự gây sức ép cho mình.

Tí lại khác. Bị điểm kém ở lớp đối với anh chỉ khó chịu vì phải thông báo với bố mẹ và bị bố mẹ “lên lớp” dạy bảo. Bố mẹ vì đã quen với sự học hành đơn giản của chị Tủm nên đã bỏ bẵng một thời gian dài hồi cấp một không để ý đến học hành của anh cu. Đến cuối cấp một mới té ra anh hổng một số cái cơ bản. Những cái cơ bản này sẽ khiến cho anh có cảm giác bơi về sau. Đối với anh cái đích hiện tại là chỉ cần không đứng cuối lớp là được và anh có thể chơi thoải mái vẫn đạt được.

Sau khi lên kế hoạch giúp anh cu thoát khỏi nhóm cầm đèn đỏ ở lớp bố thỉnh thoảng đùa anh hỏi: “Thế Tí bây giờ còn xách dép cho bao nhiêu bạn ở lớp ?”
Anh ngẩn mặt nhìn bố không hiểu.
Bố giải thích: “ở Việt Nam bạn nào học dốt là phải xách dép cho các bạn giỏi hơn.”
Anh nửa tin nửa ngờ: “Sao lại phải xách dép ?”
Bố mẹ nhìn nhau cười ngất.
Bố bảo: “À ngày xưa ở Việt Nam dép rất là quí, nên bình thường ngoài đường người ta không đi dép, mà chỉ xách dép theo thôi, đến chỗ nào nghi lễ sạch sẽ thì mới đi dép vào !”
Dần dà anh học hành cũng có đỡ hơn, hôm rồi anh quay sang hỏi mẹ: “Thế mẹ ngày xưa có được nhiều người xách dép cho không ?”.

Thế đấy vẫn đang còn xách dép cho người ta mà anh đã muốn biết xem cảm giác được xách dép là thể nào ? Trông bộ mặt ngây ngô của anh bố mẹ cũng chả biết anh tin đến đâu chuyện bố kể. Chỉ biết rằng thỉnh thoảng lại được trận cười vỡ bụng.

Trường Gymnasium Werner Heisenberg

Garching có trường trung học (Gymnasium) Werner Heisenberg (WH). Thậm chí ảnh của ông còn được tạc ở đâu đó trong trường.

Mãi đến hôm vừa rồi đọc thấy cái tên quen quen trong sách của Stephan Hawking, mới biết WH là nhà vật lý đương đại, chứ không phải người của thời xa lắc xa lơ.

Không biết các bạn trẻ học ở trường đó có biết nhiều về ông ấy. Hỏi anh Tí thì anh ấy có biết ông ấy là nhà Vật lý, sống ở Munich và được giải Nobel khi còn rất trẻ. Ngoài ra thì không biết gì thêm. Hỏi anh ấy có muốn đọc hoặc xem thêm về ông ấy, thì anh ấy ngoác mồm nói “No”.

Ông ấy có viết một quyển hồi ký „Der Teil und das Ganze“ – có nghĩa „Cái một phần và cái Toàn thể“. Khi thử dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt mới thấy tiếng Đức đọc một từ lên là đã hiểu tương đối điều được nêu lên, trong khi với tiếng Việt độ mờ rất lớn, nhất là khi vấn đề liên quan đến khoa học kỹ thuật hay triết học, những lĩnh vực đòi hỏi logic chặt chẽ.

Tiếng Việt tuy vậy lại rất lôi cuốn ở một lĩnh vực khác, đây là một đề tài rất rộng và có thể nói rất dài, có lẽ tôi sẽ viết trong một bài khác. Ở đây chỉ kể lại câu chuyện sáng nay của hai bố con. Ông con khẳng định là toán dậy ở lớp hơi dễ quá, anh không cảm thấy thích thú. Bố bèn hỏi hay Tí thử làm mấy bài olympic rồi đi thi thử xem sao. Cố gắng kiếm cái „dải rút“ về nhà. Anh không hiểu nên bố giải thích, người ta giỏi thì được giải 1, giải 2, giải 3, mình kém hơn thì lôi cái dải rút, loại dây để thắt quần, về nhà cho bố mẹ chiêm ngưỡng. Anh cười phe phé.

Mỗi người Việt Nam nếu ý thức được rõ ràng về tiếng nói, ẩm thực, thời tiết, tính tình của con người mình, họ sẽ phát huy được thế mạnh của họ khi ra ngoài thế giới.

Quay lại quyển hồi ký của WH. Tôi rất quan tâm đến các thể loại hồi ký của những người đã đạt được đến một cái đỉnh nào đó, bất kể là đỉnh nào. Những người đó có điều kiện để nhìn nhận cuộc sống ở một tầm cao hơn, rộng hơn, và ở một số người, minh triết hơn.

Khi đọc hồi ký của những nhà khoa học, người ta dễ nhận ra thứ ngôn ngữ mạch lạc, đơn giản và trong sáng của họ. Các câu chuyện của họ không hề khô khan, kể cả khi chúng kể về các hiện tượng khoa học. Chúng rất lãng mạn và bay bổng. Có lẽ cũng chỉ những người tương đối lãng mạn trong giới khoa học họ mới viết hồi ký.

Trong vài video kể về WH có trích dẫn nhiều đoạn trong cuốn hồi ký ông viết khi đã 70 tuổi. Xem hết các video người ta có thể mường tượng về một WH bằng xương bằng thịt, mẫn tiệp, say mê và bay bổng.

Ông ấy đích thực là một nghệ sỹ. Trong video Cái nối kết gì trong sâu thẳm nhất đã tạo nên thế giới (phút thứ 9) ông đã tìm ra lý thuyết tạo bước ngoặt trong vật lý hiện đại khi ông đang nghỉ trên hòn đảo Helgoland ở Nordsee . Trong hồi ký của mình ông viết „tôi không hề ngủ, một phần 3 thời gian tôi để dành cho việc tìm ra các công thức tính toán cơ học, 1/3 thời gian để trèo từ tảng núi này sang tảng núi kia, và 1/3 thời gian để học thuộc thơ của Goeth“ … Trên hòn đảo Helgoland, vũ điệu của atom đã rung mình hé lộ.

Bài liên quan:

Werner Heisenberg – Thuyết tương tác mờ

Werner Heisenberg – Thuyết tương tác mờ (Unschärferelation – uncertainty principle)

Lời người dịch/tóm tắt : tôi không phải là nhà vật lý, các khái niệm liên quan đến vật lý phần lớn là xa lạ với tôi. Tuy nhiên nội dung chính của bộ phim lại rất gần gũi với tôi về mặt tinh thần , nên tôi muốn dịch ra những điều tôi thấy tâm đắc. Những ai quan tâm đến Vật lý nên tìm đọc những nguồn chính xác hơn. Tôi cũng lược bớt một số đoạn, để bài liền mạch và đỡ loãng.

Heisenberg Uncertainty Principle

Tất cả chúng ta đều nghĩ rằng thế giới xung quanh không liên quan gì đến chúng ta, tảng đá là tảng đá, cây là cây, và tính chất của chúng có thể được mô tả và đo đạc một cách khách quan. Nhưng mọi thứ không phải luôn luôn là như vậy. Nhà vật lý trẻ 23 tuổi Werner Heisenberg đã nhận ra điều đó vào năm 1925. Anh đã chỉ ra rằng, trong thế giới của các hạt cực nhỏ, thế giới của atom và electron, sự thật (reality) không được tạo nên bởi các vật cố định. Anh thấy rằng, các hạt cực nhỏ, khi chúng ta không quan sát, chúng sẽ tồn tại trong một dạng bồng bềnh không xác định. Werner Heisenberg tìm cách tính quỹ đạo của các electron quanh nhân của atom, nhưng cuối cùng anh nhận ra, không có cái gọi là quỹ đạo của electron, cái quỹ đạo đó chỉ xuất hiện khi chúng ta quan sát nó.

Khi quay trở về trường đại học Göttingen, Werner Heisenberg cùng với thầy của anh tìm cách giải thích ý nghĩa của các công thức toán học. Sự thật (Reality) là một tập hợp vô tận của những sự việc có thể xảy ra, và cái khả năng có thể xảy ra (Wahrscheinlichkeit der Realisierung) của những sự việc đó là có thể tính được.

„ Heisenberg đã sử dụng khái niệm potenziality. Người ta chỉ có thể nói về khả năng xảy ra của những kết quả đo đạc với các hạt vật chất, nhưng chúng ta không thể khẳng định là những hạt cực nhỏ đó tồn tại thực sự trong một dạng nào đó như chúng ta vẫn hay tưởng…. “.

Vậy khám phá đó có một vai trò nào đó trong cuộc sống của ta không ? „ Điều này rất khó giải thích… nhưng ta có thể lấy một ví dụ: Một cái đập cánh của con bướm có thể tạo nên một trận núi lửa….Không phải vì cái đập cánh có sức tạo nên núi lửa, mà vì cái đập cánh đó tạo nên một chuỗi các phản ứng, và cuối cùng có thể dẫn đến những thay đổi lớn lao khác… “

Không chỉ cánh bướm đập, mà mọi thứ ta làm, hoặc ta không làm, dù rất nhỏ, đều có thể gây nên chuối phản ứng tương tự, và cuối cùng là tạo ra những ảnh hưởng lớn trên thế giới.

Phát hiện của Heisenberg trở thành đề tài nóng hổi trong giới các nhà vật lý học… Einstein không tin tưởng lắm vào thuyết đó và đã tranh luận rất lâu với thày của Heisenberg nhưng ông ấy không tìm ra lỗi trong lý thuyết của Heisenberg.

Mặt Trăng có tồn tại hay không nếu ta không nhìn vào nó – Einstein hỏi. Chẳng phải là chính Heisenberg đã nói quỹ đạo của electron chỉ có khi ta quan sát nó hay sao?

Heisenberg bằng linh tính hiểu rằng ông ấy đang trên con đường đúng. Kể cả khi ông ấy chưa nhìn thấy rõ ràng cụ thể con đường mình đi.

Không lâu sau đó nhà vật lý người áo Erwin Schrödinger đã đưa ra một lý thuyết làm giới vật lý ngạc nhiên: ông ấy đưa ra một hướng tiếp cận khác để mô tả hoạt động của atom. Schrödinger coi nguyên tử như một hệ thống rung, tương tự như rung động của dây đàn. Ông đưa ra một công thức toán học mô tả hoạt động của atom theo mô hình đó. Người ta nhanh chóng nhận thấy công thức của Schrödinger tương đương với công thức của Heisenberg. Có nghĩa công thức này dẫn đến công thức kia bằng những biến đổi toán học.

Công thức của Heisenberg trong quantumphyisc năm 1925 và công thức của Schrödinger trong vật lý sóng năm 1926 đều giải thích một cách rất có lý những quan sát trong thực tế theo cách của nó, chẳng hạn về spectrum (quang phổ) của ánh sáng (light) phát ra từ atom.

Thày của Heisenberg (Niels Bohr) cho rằng thuyết sóng và thuyết hạt có thể tồn tại ngang hàng song song bên cạnh nhau. Chúng có vẻ như loại trừ lẫn nhau, tuy vậy chỉ khi hai thuyết đó cùng hợp lại người ta mới có một lý giải trọn vẹn quá trình xảy ra với Atom. Đó cũng là ý tưởng của Bohr : complementarity principle (quy tắc bù đắp)

Heisenberg không hoàn toàn hài lòng và ông ngày đêm nghiên cứ tìm một hướng mới để lý giải hoạt động của atom.

Qua những quan sát có được trong Nebelkammer (Cloud Chamber) Heisenberg thấy rằng câu hỏi nên được đặt ra là không phải là câu hỏi “electron quay theo quỹ đạo gì quanh hạt nhân của atom”, mà phải là câu hỏi: liệu người ta có thể mô tả một hoàn cảnh nào đó, trong đó một electron , nằm ở một vị trí nào đó với một sự không chính xác nào đó, và với một tốc độ tương đối chính xác nào đó.

Một tính toán ngắn đã cho phép người ta khẳng định rằng người ta có thể mô tả được hoàn cảnh đó bằng các công thức toán học .

„Thuyết Tương tác mờ của Heisenberg khẳng định rằng người ta không thể cùng lúc xác định chính xác vị trí (place) của một vật và chính xác tốc độ chuyển động lớn nhất của nó (pulse).“

Như vậy sự xác định (predictability) của thế giới là giới hạn. Sự ngẫu nhiên có một vị trí nào đó trong các kết luận khoa học. (Người dịch: Trước đây người ta tin rằng cả thế giới này có thể được mô tả bằng các công thức toán học. Giờ đây họ chấp nhận rằng có sự ngẫu nhiên trong mọi thứ xảy ra trên thế giới.)

Kể cả cái lý thuyết nhân quả cũng không còn là lý thuyết tổng hợp có thể áp dụng cho mọi thứ. Einstein đã không thể chấp nhận cái triết học suy ra từ thuyết này. “Chúa không chơi xúc xắc” – ông ấy bảo. Nhưng ông ấy không tìm ra được một sai sót nào trong lý thuyết mới của Heisenberg.

31 tuổi Heisenberg được giải Nobel vật lý…

Bài liên quan:

Trường Gymnasium Werber Heisenberg

Con gái hỏi – Đẹp

nói về đẹp phải đề cập (consider) một số khía cạnh (aspects):

Đẹp đối với ai : câu hỏi này quan trọng nha. Rất quan trọng là đằng khác. Mẹ chả mấy khi thấy mình đẹp, mà hai đứa vẫn thấy mẹ đẹp. Vậy nên nếu chị thấy chị xấu, điều đó chưa chắc đã là cái thấy của người khác. Ờ lạ nhỉ, sao chị lại thấy chị xấu kia chứ? Mà cũng chẳng lạ, ai cũng thấy mình xấu hay sao ấy, chứ không phải chỉ mình chị. Cho đến lúc có một dödel nào đó (ông dở hơi nào đó) cứ rút rít lên khẳng định rằng mình đẹp. Vậy thì chỉ việc tìm ra người thấy mình đẹp là đủ, chị nhỉ. Còn người khác, họ có phải nhìn mình suốt ngày đâu mà phải quan tâm.
Đẹp đối với mình: Cái này cũng quan trọng nha. Nhiều người thấy mình đẹp khi mặc áo này, khi đi giầy kia, nhưng lại không dám mặc theo ý mình, mà lại cứ phải đi theo mode. Cái này chị không mắc phải, thế là tốt rồi. Bất cứ cái gì chị cảm thấy thoải mái dễ chịu khi mặc, khi đi, thì cứ sắm. Đắt một chút cũng không sao. Cảm giác thích thú cả ngày khi được mang đồ mình thích là một cảm giác rất quý giá dễ chịu. Chị biết đắn đo khi mua đồ, chứ không sắm ào ào lên khi thích, cũng là điều rất tốt.
Có một cái đẹp toát ra từ thần thái, from the inner. Cái đẹp này không thấy ngay trong lần gặp đầu tiên, nhưng tiếp xúc lâu người ta sẽ thấy. Để có cái đẹp này, điều tiên quyết là phải khỏe. Cơ thể khỏe mạnh, da dẻ hồng hào, dáng đi rõ ràng thẳng thớm, cái đó đã quyết định 50% cái gọi là đẹp. Chị cứ để ý nhìn ra xung quanh sẽ thấy. Hôm trước chị có kể về mấy bạn gái có dáng đi đẹp, có hình thể đẹp, và chị muốn giống họ. Đó là điều tốt. Muốn thì sẽ được, tuy vậy ăn uống vẫn phải đầy đủ, hoạt động đều đặn, cơ thể mới khỏe được.
Vẫn cái đẹp toát ra từ thần thái, from your state of mind. Khi chị vui vẻ hòa đồng, chị rất đẹp. Khi chị tự nhiên thanh thoát, chị rất đẹp. Những lúc đó chị không nhìn thấy chị, chỉ người khác nhìn thấy mà thôi. Chị chỉ nhìn thấy chị trong gương, trong ảnh. Đó chỉ là 10% của chị. Nên không cần quá để ý chụp ảnh bản thân với các tư thế cười. Trông chúng giông giống nhau, mà lại không phải là chị. Mà mẹ nói vậy, chứ mẹ cũng chăm nhăn nhở mỗi lúc được chụp ảnh, với hy vọng mình đẹp. Heheh, hai mẹ con mình đều là phụ nữ (Frau), nhỉ.

Chị sẽ đôi lúc ngạc nhiên với những ảnh của chị mẹ post lên đây. Chúng đều đẹp trong con mắt mẹ, nhưng chưa chắc đã đẹp trong con mắt chị. Chị chịu khó chấp nhận nhé, heheh.

Con gái hỏi – Nhớ

có một vài câu hỏi con gái hay hỏi, mẹ sẽ trả lời từ từ. Hiện giờ chắc Tủm không có thời gian để xem, nhưng có thể sẽ xem sau này.

Con gái muốn biết, mẹ có nhớ Tủm không mỗi lúc Tủm đi xa.

Mẹ đã trả lời và giờ vẫn trả lời vậy, nếu Tủm đi xa mà vui, không nhớ nhà, thì mẹ cũng sẽ không nhớ Tủm.

Có lẽ Tủm sẽ cho rằng như vậy là mẹ không yêu Tủm. Mẹ nghĩ hai mẹ con mình có thể có định nghĩa khác nhau về tình yêu.

Với mẹ, một trong những cái đẹp đẽ mà người ta có thể tặng cho nhau, đấy là space – mẹ tạm dịch là khoảng trống.

Để hiểu „khoảng trống“ này, mẹ sẽ đưa ra một vài ví dụ. Có người bạn suốt ngày thích bên cạnh Tủm, thích nói chuyện với Tủm, cho dù Tủm đôi lúc thích ở một mình, đôi lúc thích làm điều Tủm thích. Bạn đã không cho Tủm space, khoảng trống khiến Tủm có thể lui lại, enjoy những phút tĩnh lặng với bản thân.

Khi Tủm học một điều gì đó, có người hướng dẫn nhưng khăng khăng muốn Tủm làm theo ý họ, họ đã không cho Tủm space, khoảng trống khiến Tủm có thể từ từ tiếp nhận những điều mới theo cách của mình, theo tempo của mình.

Tủm đi xa bố mẹ lo lắng suy nghĩ cả ngày về những gì có thể xảy ra với Tủm, gọi điện nhiều chỉ để biết Tủm vẫn ok. Mọi người có thể gọi đó là nhớ. Mẹ thì nghĩ khác, người ta đã tự giam mình vào vòng luẩn quẩn của những lo lắng không cần thiết.

Tủm nhớ nhà là chuyện tất nhiên, nhưng không nhất thiết phải đánh đồng nhớ và yêu. Đó là 2 phạm trù/definitions rất khác nhau.

Nếu Tí hỏi mẹ có yêu Tí không, mẹ sẽ không chần chừ 1 giây mà bảo rằng có.
Nếu Tủm hỏi mẹ có yêu Tủm không, mẹ sẽ chần chừ 1 giây và bảo rằng có.

Vì Tí không bám víu (clings) vào câu trả lời đó. Câu trả lời đối với Tí chỉ có giá trị tại thời điểm đó. Nên chị thấy đấy, Tí luôn hỏi đi hỏi lại có một câu, heheh.

Còn chị bám víu vào câu trả lời, chị bám víu vào định nghĩa (definition) chữ „yêu“. Yêu là phải thế này, yêu là phải thế khác. Yêu tại sao lại không tặng quà, yêu tại sao lại không nhớ, yêu tại sao lại bỏ mình một mình …

Yêu là yêu, unconditional. Với mẹ đó là một trạng thái nơi người ta hợp nhất với phần sâu thẳm trong bản thân họ, và vì vậy connected with the All. Đó là cảm giác thơ thới, tĩnh lặng, không đòi hỏi gì từ bản thân, từ xung quanh. Có những người mà sự có mặt của họ làm ta dễ cảm nhận được tình yêu, vì bản thân họ tỏa ra thứ năng lượng tương tự. Đó là sự có mặt rất giá trị, chị nên đánh giá từng thời điểm chị ở bên họ, nhưng chị sẽ không sở hữu được tình yêu của họ, thứ tình yêu đó không sở hữu được.

Chị có hiểu không nhỉ ? Mẹ đã từng nói điều này với chị khi chị còn nhỏ, và giờ mẹ vẫn nói lại. Tình yêu đó luôn có trong sâu thẳm tâm hồn chị, nó luôn có ở đó. Chị sẽ không tìm được nó ở đâu trước khi chị thấy nó ở bản thân mình.

Tình yêu của mẹ chỉ là cầu nối để chị nhìn thấy, cảm nhận được thứ tình yêu thường hằng trong con người chị thôi. Chị còn nhiều thời gian để học nhận biết nó, còn giờ đây, chỉ cần chị biết là nó có, và thỉnh thoảng lắng nghe nội tâm mình. Nghe có ngán ngẩm không chị ? Thằng em của chị nó chắc là sẽ ngắt lời từ đời nảo đời nào rồi “Biết rồi biết rồi” rồi dướn mắt ngoác mồm “… mẹ nói nhiều quá”, heheh.